Was Christum treibet…

Wat betekent "Was Christum treibet" eigenlijk ?

De zin komt uit Luthers inleidende toelichting op de brieven van Jacobus en Judas in de eerste editie van zijn Duitse vertaling van het Nieuwe Testament (1522):

Und darin stimmen alle rechtschaffenen heiligen Bücher überein, dass sie allesamt Christum predigen und treiben, auch ist das der rechte Prüfstein, alle Bücher zu tadeln, wenn man sieht, ob sie Christum treiben oder nicht, sintemal alle Schrift Christum zeiget Röm 3. und Paulus nichts als Christum wissen will 1. Kor. 2. Was Christum nicht lehret, das ist nicht apostolisch, wenns gleich Petrus oder Paulus lehret. Wiederum, was Christum predigt, das ist apostolisch, wenns gleich Judas, Hannas, Pilatus und Herodes täte."

Vorrede auf die Episteln Sankt Jakobi und Judas in: Das Neue Testament WA DB 7,25 (1522)

De betekenis is uit de context duidelijk: Alle bijbelgedeelten (ook die uit het Oude Testament dus) moeten geïnterpreteerd worden als een verkondiging van Christus. Lukt dat niet, dan zijn het stukken die eigenlijk niet de Bijbel thuishoren, of dan hebt u uw best nog niet gedaan. De betekenis van 'treiben' (drijven, bedrijven, beoefenen) met 4de naamval lijkt me hier te zijn dat Christus naar ons toegedreven moet worden met behulp van het bijbelwoord, zoals een herder zijn 'schapen naar de schaapstal drijft', of een 'timmerman de spijker in de muur '. In het Engels kun je het ook mooi zeggen: to drive him home... 

Luther gebruikt deze formule dus om een 'rangorde' in de bijbelboeken aan te leggen. Hij gaat daarin zover dat hij sommige bijbelboeken eigenlijk waardeloos acht. Bekend is zijn kritiek op de brief van Jacobus. Die faalt op dit punt en heeft dus eigenlijk niets te zoeken in de Bijbel. Dat kondigt hij al aan in de algemene inleiding waarin hij de 'beste boeken' uit het Nieuwe Testament selecteert. Dit is zijn conclusie:

In Summa: das Evangelium des Johannes und sein erster Brief, die Briefe des Paulus, insbesondere der an die Römer, Galater, Epheser und der erste Brief des Petrus, das sind die Bücher, die dir Christus zeigen und dich alles lehren, was dir zu wissen not und selig ist, ob du schon kein ander Buch und Lehre nimmer sehest noch hörest. Darum ist der Jakobusbrief eine rechte stroherne Epistel gegen sie; da er doch keine evangelische Art an sich hat. Doch davon weiter in andern Vorreden.

Vooruitverwijzend dus naar deze voorrede waaruit ik al eerder citeerde. Hier het fragment:

Aber dieser Jakobus tut nicht mehr, als daß er treibt zu dem Gesetz und seinen Werken, und wirft so unordentlich eins ins andere, daß mich dünket, es sei irgend ein guter frommer Mann gewesen, der etliche Sprüche von der Apostel Jüngern gefasset und also aufs Papier geworfen hat, oder ist vielleicht aus seiner Predigt von einem andern geschrieben.

Enfin, volgens Luther dan toch. U mag het gerust met hem oneens zijn, want Luther is ook maar een mens. Hij twijfelt trouwens hardop aan de echtheid van het auteurschap (de apostel Jacobus).